Ustawa o ochronie sygnalistów z 14 czerwca 2024 roku wprowadziła kompleksowe rozwiązania prawne w zakresie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa. Tzw. ustawa o sygnalistach dotyczy wielu firm czy instytucji, jednak podmioty z szeroko rozumianego sektora finansów zostały potraktowane w niej szczególnie. Dlaczego?
Wyobraźmy sobie bank, w którym pracownik zauważa podejrzane transakcje. Co powinien zrobić? Do kogo się zgłosić? Jak chronione są prawa takiej osoby? O tym wszystkim mówi nowa ustawa o ochronie sygnalistów. Co do zasady dotyczy ona podmiotów zatrudniających co najmniej 50 osób – firmy tej wielkości muszą wdrożyć pewne procedury wynikające z ustawy. Ale ta sama ustawa wprowadza wyjątek od reguły – bardzo ważny wyjątek!
Podmioty wykonujące działalność w zakresie usług, produktów i rynków finansowych oraz przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwa transportu i ochrony środowiska są zobowiązane do wdrożenia ustawy bez względu na wielkość zatrudnienia.
Dlaczego banki mają specjalne zasady dotyczące sygnalistów?
Instytucje finansowe zarządzają cudzymi pieniędzmi; to ogromna odpowiedzialność, która wymaga szczególnej ochrony i kontroli. Dlatego też wszystkie banki, parabanki, firmy ubezpieczeniowe i fundusze inwestycyjne muszą mieć system zgłaszania nieprawidłowości. Nie ma znaczenia, czy to mały lokalny bank, czy międzynarodowa korporacja — zasady są takie same dla wszystkich. Te same zasady dotyczą też biur rachunkowych czy domów maklerskich; wszędzie tam, gdzie istnieje ryzyko nieprawidłowości związanych z pieniędzmi, ustawa o sygnalistach musi być wdrożona bez względu na wielkość przedsiębiorstwa.
Co można zgłaszać w instytucji finansowej?
W bankach i innych instytucjach finansowych zakres spraw, które można zgłaszać, jest wyjątkowo szeroki. Dotyczy to między innymi prania pieniędzy, oszustw finansowych, niewłaściwej sprzedaży produktów finansowych czy naruszenia tajemnicy bankowej.
Każda instytucja z sektora finansó musi mieć specjalny system przyjmowania zgłoszeń od sygnalistów. Najczęściej jest to połączenie kilku kanałów — od specjalnej infolinii, przez dedykowany adres email, aż po aplikacje mobilne. Co ważne, zgłoszenie może być anonimowe., a bank nie może wymagać od sygnalisty ujawnienia tożsamości.
Proces zgłaszania nieprawidłowości winien być dokładnie opisany w procedurach wewnętrznych, instrukcje te muszą być jawne, a każde zgłoszenie musi zostać zarejestrowane i sprawdzone.
Co to oznacza dla klientów?
System ochrony sygnalistów w sektorze finansowym służy nie tylko pracownikom, ale także (a może przede wszystkim) klientom. Dzięki niemu łatwiej wykryć i powstrzymać różne nieprawidłowości — od zwykłych błędów po poważne przestępstwa finansowe.
Klienci mogą czuć się bezpieczniej, wiedząc, że pracownicy banków mają możliwość i obowiązek reagowania na nieprawidłowości. To jeden z elementów budujących zaufanie do systemu finansowego.
System ochrony sygnalistów w sektorze finansowym nie jest może idealny, ale stanowi ważne narzędzie w walce z nieprawidłowościami. Dla pracowników to gwarancja bezpieczeństwa, dla klientów – dodatkowa ochrona ich pieniędzy, a dla samych instytucji finansowych – sposób na budowanie zaufania i wykrywanie problemów, zanim urosną do rangi poważnego kryzysu.